Analiza poziomu zaufania społecznego i dobrostanu w krajach europejskich w kontekście doświadczeń historycznych
1 Wstęp
W Europie wciąż widoczne są wyraźne różnice w poziomie zaufania społecznego oraz subiektywnego dobrostanu. Można przypuszczać, że długotrwałe doświadczenia historyczne – okresy autorytaryzmu, wojen, kryzysów oraz trudnych transformacji – pozostawiają trwały ślad w sposobie, w jaki ludzie postrzegają innych oraz oceniają własne życie.
Celem projektu jest porównanie wybranych krajów europejskich pod względem zaufania społecznego, poczucia szczęścia i satysfakcji z życia. Kraje podzielono na dwie grupy: te o względnie stabilnej historii instytucjonalnej ostatnich kilkudziesięciu lat oraz te, które doświadczyły intensywnych kryzysów i głębokich przemian ustrojowych. Analiza ma charakter eksploracyjny i opisowy, bez ambicji wnioskowania przyczynowego.
Grupy porównawcze:
- Trauma: Polska, Ukraina, Litwa, Łotwa, Rumunia
- Stabilne: Szwecja, Dania, Niemcy, Holandia
Źródło danych: European Values Study 2017: Integrated Dataset (EVS 2017) (European Values Study 2017).
2 Pytania badawcze
1: Czy poziom ogólnego zaufania społecznego różni się pomiędzy krajami z historią intensywnych kryzysów a krajami o względnej stabilności instytucjonalnej?
2: Czy poczucie szczęścia jest niższe w krajach z doświadczeniem historycznych kryzysów zbiorowych?
3: Czy związek pomiędzy zaufaniem społecznym a poczuciem szczęścia jest taki sam w obu grupach krajów?
4: Czy różnice pokoleniowe w zakresie zaufania społecznego są większe w krajach dotkniętych historycznymi kryzysami?
3 Wizualizacja geograficzna
Mapa ilustruje podział na grupy – pomarańczowy kolor dla krajów z doświadczeniem intensywnych kryzysów historycznych, zielony dla krajów o względnej stabilności instytucjonalnej.
4 Poziom zaufania społecznego w wybranych krajach
Kraje grupy „Stabilne” (Szwecja, Dania, Niemcy, Holandia) osiągają wyraźnie wyższe wartości. Kraje grupy „Trauma” (Polska, Ukraina, Litwa, Łotwa, Rumunia) tworzą zwartą grupę o znacznie niższym poziomie zaufania.
5 Analiza opisowa
| country_group | Średnie zaufanie | Średnie szczęście | Średnia satysfakcja z życia | Liczba obserwacji |
|---|---|---|---|---|
| Stabilne | 1.66 | 3.24 | 7.92 | 8050 |
| Trauma | 1.25 | 2.99 | 7.06 | 5758 |
Kraje grupy stabilnej osiągają wyraźnie wyższe średnie wartości we wszystkich analizowanych wymiarach. Różnice są zauważalne i spójne.
6 Poziom zaufania społecznego
W krajach stabilnych rozkład odpowiedzi przesunięty jest wyraźnie w stronę wyższych wartości zaufania. W grupie „Trauma” wyraźnie dominują niskie wartości zaufania.
7 Poczucie szczęścia
Rozkład poczucia szczęścia w krajach stabilnych jest bardziej skoncentrowany wokół wyższych wartości, podczas gdy w grupie Trauma pojawia się więcej niskich ocen.
8 Zależność między zaufaniem a poczuciem szczęścia
W obu grupach zależność między zaufaniem a poczuciem szczęścia jest słaba. W krajach stabilnych linia regresji wykazuje nieznaczny wzrost, natomiast w grupie Trauma pozostaje prawie pozioma.
8.1 Przewidywane wartości – wpływ zaufania na szczęście
W obu grupach poczucie szczęścia rośnie wraz ze wzrostem zaufania. Linie są niemal równoległe, jednak cała krzywa dla grupy „Stabilne” znajduje się wyraźnie powyżej krzywej grupy „Trauma”.
9 Różnice pokoleniowe w zaufaniu społecznym
W obu grupach krajów poziom zaufania społecznego pozostaje stosunkowo stabilny między pokoleniami, a obserwowane różnice są bardzo niewielkie i w dużej mierze trudne do uznania za istotne. W grupie „Trauma” młodsze pokolenia wykazują nieco wyższe zaufanie niż starsze kohorty.
10 Zależność zaufania od wieku
W krajach grupy Trauma zaufanie rośnie wraz z malejącym wiekiem respondentów, co sugeruje stopniową poprawę postaw wśród młodszych pokoleń.
11 Satysfakcja z życia
Kraje stabilne charakteryzują się wyższą medianą. W grupie Trauma częściej pojawiają się niskie oceny.
12 Podsumowanie i wnioski
Analiza danych European Values Study 2017 potwierdza, że kraje o stabilnej historii instytucjonalnej charakteryzują się wyższym poziomem zaufania społecznego oraz większym poczuciem szczęścia, co odpowiada na pytania badawcze 1–2. Związek między zaufaniem społecznym a dobrostanem okazuje się natomiast słaby i zbliżony w obu grupach krajów, bez wyraźnych różnic w sile zależności. W krajach dotkniętych intensywnymi kryzysami historycznymi obserwuje się niższe wartości analizowanych wskaźników oraz większe zróżnicowanie odpowiedzi.
Różnice pokoleniowe w zakresie zaufania społecznego (pytanie 4) okazują się niewielkie w obu grupach krajów. Choć w państwach posttransformacyjnych młodsze kohorty wykazują nieco wyższe zaufanie niż starsze, skala tych różnic nie wskazuje na wyraźny przełom międzypokoleniowy. Wyniki sugerują trwały wpływ doświadczeń historycznych na kapitał społeczny, przy jednoczesnych, bardzo powolnych oznakach zmian w młodszych generacjach.
13 Ograniczenia badania
- Uproszczony podział krajów na grupy
- Dane pochodzą z 2017 roku – nie uwzględniają późniejszych wydarzeń
- Analiza ma charakter opisowy – nie pozwala na wnioskowanie o przyczynowości
- Różne daty zbierania danych w poszczególnych krajach
European Values Study. 2017. “European Values Study 2017: Integrated Dataset.” GESIS Data Archive. https://search.gesis.org/research_data/ZA7500.